Battle of the Forms: wie wint de algemene voorwaardenstrijd?

Wanneer ondernemingen contracteren, gebeurt dat zelden zonder algemene voorwaarden. De leverancier stuurt zijn verkoopvoorwaarden mee met de offerte, terwijl de klant op zijn beurt bestelt via een bestelbon met aankoopvoorwaarden.

Beide voorwaardenpakketten bevatten vaak afwijkende of zelfs tegengestelde clausules: aansprakelijkheidsbeperkingen, betalingsvoorwaarden, bevoegde rechtbanken, ...

Bovendien wordt doorgaans uitdrukkelijk opgenomen dat de algemene voorwaarden van de andere partij niet van toepassing zijn en dus de eigen algemene voorwaarden exclusief gelden.

Het resultaat? De klassieke ‘battle of the forms’, waarin de vraag rijst:
Welke algemene voorwaarden maken uiteindelijk deel uit van het contract?

1. De vroegere benaderingen: last shot vs. first shot vs knock out

Last shot-benadering

Klassiek oordeelden Belgische rechtbanken vaak dat de laatst meegedeelde voorwaarden van toepassing zijn als er na deze kennisgeving geen verdere betwisting was.

Bijvoorbeeld: De koper bestelt via een bestelbon met eigen voorwaarden, maar de verkoper bevestigt de bestelling met zijn voorwaarden en de koper reageert niet → de verkoopvoorwaarden van de verkoper worden geacht aanvaard te zijn.

First shot-benadering

Sommigen stelden daarentegen dat de eerst meegedeelde algemene voorwaarden gelden.

Knock out-benadering

Nog anderen meenden: enkel de tegenstrijdige clausules worden voor niet-geschreven beschouwd en worden als het ware ‘knock out’-geslagen.

Bijvoorbeeld: de ene versie stelt dat de Brusselse rechtbanken bevoegd zijn in geval van geschillen, maar de andere versie stelt dat het de Antwerpse rechtbanken zijn → er wordt teruggevallen op de gewone regels van het Wetboek van Procesrecht.

Bijvoorbeeld: de ene versie spreekt over een betaaltermijn van 10 dagen en de andere over een termijn van 40 dagen → in een B2B-relatie zal de Wet Betalingsachterstand Handelstransacties van toepassing worden en geldt een betalingstermijn van 30 dagen.

2. Recentere evolutie: de knock-out-benadering wint

Intussen staat de knock-out benadering mooi beschreven in ons Burgerlijk Wetboek.

“Verwijzen aanbod en aanvaarding naar verschillende algemene voorwaarden, dan komt het contract niettemin tot stand. Beide algemene voorwaarden maken deel uit van het contract, met uitzondering van de onverenigbare bedingen.”

Dit principe is vaak in het nadeel van de leverancier aka. dienstverlener of verkoper.

Om nog even een verregaander voorbeeld te geven: de versie van de leverancier stelt een beperking van aansprakelijkheid van de leverancier voorop, maar de versie van de klant heeft het over een absolute vrijwaring in geval van fouten → de onbeperkte aansprakelijkheid van de leverancier zal van toepassing zijn overeenkomstig de default van de wet: ‘potje breekt, potje betalen’.

MAAR ook dit staat vermeld in de wet:

“In afwijking van het derde lid komt het contract niet tot stand indien een partij vooraf of zonder onnodige vertraging na de ontvangst van de aanvaarding uitdrukkelijk, en niet door middel van algemene voorwaarden, aangeeft dat zij niet wil gebonden zijn door een dergelijk contract.”

Is er dus een uitdrukkelijke wederzijdse weigering van de algemene voorwaarden dan is er in principe geen contract gesloten!

Wanneer er in praktijk dan wel tot uitvoering wordt overgegaan, wordt het natuurlijk complex…

3. Praktische aanbevelingen om de “battle” te winnen of om onduidelijkheden te vermijden

Neem je algemene voorwaarden op in elk document (offerte (!), bestelbon, orderbevestiging).

Hou het contractsproces goed in de gaten: worden er effectief door de twee partijen algemene voorwaarden voorgelegd?

Weiger uitdrukkelijk – bijvoorbeeld via e-mail - de voorwaarden van de wederpartij wanneer deze strijdig zijn met jouw voorwaarden en je niet akkoord kan gaan met de default van de wet: “Wij aanvaarden de door u meegedeelde voorwaarden niet; onze voorwaarden gelden exclusief.” Het louter hebben van deze zin in de algemene voorwaarden is niet afdoende.

Treed snel met elkaar in gesprek – op basis van welke algemene voorwaarden zal er nu gecontracteerd worden en wie doet de juridische vergelijking van de beide teksten?

Als kleinere dienstverlener zal je vaak het onderspit moeten delven en moeten meegaan in de contractsversie van de grotere opdrachtgever. Dit betekent evenwel niet dat je geen eisen mag stellen! Geef gerust wat pushback op onevenwichtige clausules zoals uitgebreide niet-concurrentiebedingen of te lange betaaltermijnen.

Hoe beter je je eigen contract boundaries kent, hoe soepeler de revisie van andermans contract of algemene voorwaarden zal verlopen. Lees zeker ook nog eens dit artikel.

Mijn conclusie is alvast: een duidelijke en tijdige communicatie is cruciaal, maar ook de eigen kennis over het contractsproces en wensen.

Wil je graag voorbereid zijn of wordt er je nu reeds een contract voorgeschoteld en heb je verdere vragen?

Rechtaan helpt je graag verder!